गोपाल प्रसाद यादव,महोत्तरी - विद्यालय ज्ञान आर्जनको केन्द्र मात्र होइन, विभिन्न मानव स्वभावहरूको संगम पनि हो। शिक्षकहरू समाजका दर्पण हुन् भनिन्छ, तर व्यवहारका दृष्टिले सबै शिक्षक एकनासका हुँदैनन्। सहकार्य र सकारात्मक सोचले विद्यालयलाई उचाइमा पुर्‍याउने शिक्षकहरू जति छन्, केही नकारात्मक स्वभावका शिक्षकका कारण शैक्षिक वातावरण प्रभावित हुने अवस्था पनि देखिन्छ।

खुट्टा तान्ने स्वभावका शिक्षक

यस्ता शिक्षक सहकर्मीको प्रगति सहजै स्वीकार गर्न सक्दैनन्। कसैले राम्रो काम गरेमा, प्रशंसा वा नयाँ जिम्मेवारी पाउँदा सहयोग गर्नुको सट्टा अवरोध सिर्जना गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। सहकार्यभन्दा प्रतिस्पर्धा र ईर्ष्या हावी हुँदा समग्र संस्थाको विकास प्रभावित हुन्छ।

आलोचनामै रमाउने शिक्षक

यी शिक्षक सकारात्मक पक्षभन्दा कमजोरी खोज्नमै केन्द्रित हुन्छन्। सहकर्मीको प्रयास र उपलब्धिभन्दा सानो त्रुटिलाई अतिरञ्जित रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिले निरुत्साह बढाउँछ।

अरूको कमजोरी खोज्ने शिक्षक

आफ्नो सुधारमा ध्यान दिनुभन्दा अरूको गल्ती खोज्ने स्वभावले विद्यालयमा डर र असहजता सिर्जना गर्छ। साना मानवीय कमजोरीलाई ठूलो मुद्दा बनाउँदा सहकर्मीबीच विश्वास कमजोर बन्छ।

प्रधानाध्यापकसमक्ष कान भर्ने शिक्षक

सहकर्मीबीच संवाद र समाधान खोज्नुको सट्टा सिधै प्रधानाध्यापकसम्म कुरा पुर्‍याउने प्रवृत्तिले संस्थागत संस्कृतिमा नकारात्मक असर पार्छ। सत्यभन्दा स्वार्थअनुकूलको विवरणले वातावरण बिग्रन्छ।

कामचोर स्वभावका शिक्षक

जिम्मेवारीबाट पन्छिन खोज्ने तर उपलब्धि र सुविधामा अग्रपङ्क्तिमा देखिन चाहने प्रवृत्तिले श्रमको न्यायोचित बाँडफाँडमा प्रश्न उठाउँछ।

अवसरवादी शिक्षक

परिस्थिति अनुसार विचार र व्यवहार बदल्ने यस्ता शिक्षकमा मूल्य, सिद्धान्त र नैतिकताभन्दा व्यक्तिगत लाभ प्राथमिक देखिन्छ।

अहंकारी शिक्षक

आफूलाई सबैभन्दा जान्ने ठान्ने र अरूको सुझाव नस्वीकार्ने स्वभावले सामूहिक छलफल र संस्थागत विकासमा अवरोध सिर्जना गर्छ।

डर फैलाउने शिक्षक

अनुशासनको नाममा भय प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिले दीर्घकालीन रूपमा सिकाइको वातावरण कमजोर बनाउँछ। डरले होइन, विश्वासले संस्थाहरू सबल बन्छन्।

तटस्थ देखिएर भित्रभित्रै खेल्ने शिक्षक

बाहिरबाट सबैसँग राम्रो देखिए पनि भित्रभित्रै समूहबन्दी र चालबाजी गर्ने व्यवहारले विद्यालयको वातावरण विषाक्त बनाउँछ।यसबीच, सकारात्मक र सुधारमुखी शिक्षक पनि छन्, जो सहकार्यमा विश्वास गर्छन्। कमजोरी देखे सुधारको बाटो देखाउने र विद्यालयलाई साझा घरका रूपमा लिने यस्ता शिक्षककै कारण शैक्षिक गुणस्तर उकासिन्छ।

निष्कर्ष

विद्यालय एउटा संस्था मात्र होइन, विविध मानव स्वभावहरूको साझा थलो हो। नकारात्मक स्वभाव औंल्याउनुको उद्देश्य दोषारोपण होइन, आत्ममूल्याङ्कन र सुधारको मार्ग खोल्नु हो। जब शिक्षकहरू आफ्नै व्यवहारमाथि समीक्षा गर्न तयार हुन्छन्, तब विद्यालय साँच्चिकै सिकाइको पवित्र केन्द्र बन्छ।